Bouvetøya

Bouvetøya er ei norsk vulkanøy i Sørishavet, og reknas som den mest isolerte øya i verda. Om lag 95 % av øya er dekt av is. Bouvetøya er det territoriet i sør vi har mest kunnskap om, og er og ein del av norsk territorium som ikkje er omstridt. Norsk Polarinstitutt har regelmessige ekspedisjonar dit.

Kart over BouvetøyaBouvetøya. Kart: Norsk Polarinstitutt

Bouvetøya ligg på 54° 25' S, 3° 21' A, 2200 kilometer sør for Sør-Afrika, 1600 kilometer frå Gough Island og 1700 km nord for kysten av Dronning Maud Land. Øya er ikkje ein del av Antarktis, som er definert som området sør for 60 °S.

Isbre på BouvetøyaBouvetøya er nesten heilt dekt av isbrear. Foto: Martin Biuw / Norsk Polarinstitutt Bouvetøya, sett fra havetBouvetøya ligg på 54° 25' S, 3° 21' A i Sørishavet, 2200 kilometer sør for Sør-Afrika, 1600 kilometer frå Gough Island og 1700 km nord for kysten av Dronning Maud Land. Foto: Norsk Polarinstitutt

Bouvetøya er av vulkansk opphav, i og med at ho er toppen av ein vulkan som stikk opp av Sør-Atlanteren, i ein del av havområdet som ofte vert omtalen som Sørishavet, nær enden av den midt-atlantiske ryggen. Det siste vulkanutbrotet på Bouvetøya skjedde for lenge sidan, men utslepp av vulkanske gassar har vorte registrert i nyare tid òg. I 1978 vart det målt ein temperatur på 25 °C 30 cm nede i bakken.

Øya har eit areal på berre 49 kvadratkilometer, og er nesten heilt dekt av is. Bratte klipper på alle sider av øya gjer det ekstremt vanskeleg å gå i land. Olavstoppen er med sine 780 meter over havet det høgste punktet på øya.

Bouvetøya vart oppdaga av franskmannen Jean-Baptiste Lozier Bouvet så tidleg som i 1739, men det gjekk mange år før ho vart gjenfunnen. I 1927/28 blei den fyrste i ein serie av norske ekspedisjonar til Antarktis gjennomført. Lars Christensen var ekspedisjonsleiar. Dei brukte fartyet «Norvegia», og ekspedisjonane er sidan kjende som «Norvegia»-ekspedisjonane. 1. desember 1927 gjekk dei i land på Bouvetøya, planta det norske flagget og erklærte øya for norsk territorium. Britane var ikkje samde i dette, sidan dei hadde lagt inn krav om suverenitet så tidleg som i 1825. Etter ein del diplomatiske aktivitetar ga britane opp sitt krav i 1929.

Ein norsk lov vart så vedteken i 1930, som definerte Bouvetøya som norsk biland. Territoriet er på grunnlag av langvarig statspraksis anerkjent av det internasjonale samfunnet som ein del av norsk territorium som ikkje er omstridt. Territoriet ligg nord for og faller utfor det geografiske anvendelsesområdet til Antarktistraktaten.

Bouvetøya har eit maritimt antarktisk klima. Vestlige vinder dominerer ved Bouvetøya, men vindstyrken er ikkje spesielt høg. Gjennomsnittstemperaturen ved havnivået ligger rundt -1 °C, med et månadsgjennomsnitt på rundt 1 °C i januar og -3 °C i september. Øya er til vanleg innhylla i skyer eller tjukk tåke. Ved eit lukketreff opplevde ein norsk ekspedisjon i 1985 heilt skyfrie tilhøve så lenge at dei fekk fotografert heile øya med sikte på seinare kartproduksjon.

Mose og lav dominerer den beskjedne vegetasjonen på Bouvetøya, sopp og algar finst også. Dyrelivet på øya er dominert av sel, pingvinar og andre sjøfugl som hekkar i koloniar. Det finst store koloniar med antarktispelssel på øya, og ein del elefantsel. Tolv fuglearter hekker på øya. Fangst av pelssel vart forbode på Bouvetøya i 1929, og i 1935 vart alle selartane i området erklært freda. Bouvetøya og havområda rundt øya fekk status som naturreservat i 1972, noko som sikra fullt vern av det rike og særmerkte plante- og dyrelivet på øya.

Forskingsaktivitet på øya

Elefantseler utstyrt med satellittsendere skaffet unike klimadata som forskerne bygger på, bl.a havets temperatur, saltinhold og dybde under MEOP (Marine Mammals Exploring the Oceans Pole to Pole), et prosjekt i det internasjonale polaråret 2007–2008. Video: Norsk Polarinstitutt / YouTube